على زمانى قمشه اى

134

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

وى در نقل حديث بسيار صدوق ، راستگو ، و در حكم قضا بسيار محتاط بود . على بن محسّن شاگرد شريف مرتضى علم الهدى ( م 436 ق ) و ابو العلاء معرّى ( م 449 ق ) و از استادان شيخ طوسى ( م 460 ق ) مىباشد . « 1 » مسعودى ( م 346 ) على بن حسين مسعودى از اولاد عبد اللّه بن مسعود ، مورّخ ، آشنا به نجوم ، سيّاح و جهانگرد از اهالى بغداد بود كه در مصر اقامت گزيد و در آنجا درگذشت ، او در مصر و ممالك عرب سياحت كرد ، بعد به پاريس رفته و در اصطخر اقامت گزيد ، پس از چندى به هند و نيز به چين درآمد و از آنجا تا جزيره ماداگاسكار رفت ، و سرانجام به آذربايجان ، گرگان ، شام و فلسطين سفر كرد و تأليفات ارزشمندى از جمله مروج الذهب از خود به يادگار گذاشت . « 2 » چنانچه آثار او از جمله تأليف يادشده بررسى شود آشنايى او به نجوم ، منجمان ، و آثار آنان به خوبى آشكار خواهد بود . اخوان الصّفا ( نيمه سدهء 4 ق ) نام مؤلفان نوشته‌هايى است كه به « رسائل اخوان الصفا و خلّان الوفا » مشهور شده است مؤلفان اين اثر كوشيده‌اند نام خود را عمدا پوشيده دارند ، تعداد اين رساله‌ها 51 يا 52 عدد است كه جمعا يك دائرةالمعارف بزرگ و

--> ( 1 ) . سيد بن طاوس ، فرج المهموم ، ص 167 و بعد ، دانشنامه جهان اسلام ، ج 8 ، ص 336 ، ماده تنوخى . ( 2 ) . لغت‌نامه دهخدا ، ماده مسعودى .